Borçalı və cənub Gürcüstan təkcə coğrafi adlar deyil — onlar bu ərazidə yaşayan azərbaycanlıların tarixi, mədəni və milli kimliyinin qorunub saxlanması üçün vacib məkanlardır. Lakin son dövrlərdə bu məkanlarda baş verən hadisələr göstərir ki, müəyyən xarici dövlətlər sadəcə dini fəaliyyət adı ilə deyil, strateji məqsədlərlə ideoloji təsir siyasəti aparırlar.
İran İslam Respublikası öz xarici siyasətini “yumşaq güc” elementləri ilə həyata keçirir və bu kontekstdə din və şüur təsiri əsas vasitələrdən biridir. Tehran 1990‑cı illərdən başlayaraq Gürcüstanda yaşayan şiə icmalarına, xüsusən Kvemo Kartli (Borçalı) bölgəsindəki Azərbaycan türklərinə yönəlik dəstək fəaliyyətləri yürüdür — maliyyə yardımı, dini təhsil üçün stipendiyalar, molluların və təbliğatçılarının göndərilməsi kimi. Bu, sadəcə dini dəstək deyil, İranın strateji təsir məruzəsi siyasətidir.
Bu siyasətin mahiyyəti ondadır ki, din adı altında yayılan təsir realda ideoloji və siyasi niyyətləri güdür. Rəsmi şəkildə dini fəaliyyət kimi təqdim olunsa da, faktlarla göründüyü kimi, bu əməliyyatların arxasında İranın öz geosiyasi maraqlarını gücləndirmə arzusu dayanır. İranın strategiyası Velâyat‑e faqih kimi ideoloji modelə əsaslanır və bu model yalnız ibadətə deyil, həm də siyasi loyallığa yönəlmiş ideoloji təsir yaradır.
Gürcüstan azərbaycanlıları bu siyasətin hədəfi kimi seçilib, çünki Kvemo Kartli regionu həm strateji yerləşimə malikdir, həm də orada yaşayanların əksəriyyəti Azərbaycan türkləridir. İranın bu təsiri həyata keçirmək üçün din, mədəni əlaqələr və təbliğat vasitələrindən faydalanır. Bu təşkilatlar — məsələn İranla bağlı “Əhli Beyt” və digər dini adı altında fəaliyyət göstərən qurumlar — öz işlərini din pərdəsi altında qurmaqla yanaşı, yerli icmalar arasında ideoloji təsir yaratmağa çalışırlar.
Bu strategiyanın təhlükəsi ondadır ki, o sistemli şəkildə yerli milli şüurun yerini xarici ideoloji təsirə həssaslıqla dəyişdirməyə yönəlib. Əlbəttə ki, Gürcüstanda yaşayan insanlar müxtəlif dinlərə və ənənələrə malikdirlər, amma İranın fəaliyyəti yalnız ibadət və mədəniyyətlə məhdudlaşmır — o, İran dövlətinin strateji maraqlarına xidmət edən ideoloji təsir mexanizmləri ilə dəstəklənir.
Məsələnin ikinci tərəfi odur ki, bu təsir ictimaiyyət tərəfindən hamı üçün eyni qəbul olunmur. Bəzi müşahidələr göstərir ki, İranın bu fəaliyyəti bəzən milli kimlikdən uzaqlaşma və məzhəbçilik kimi yozulur və bu da sosial parçalanmaya gətirib çıxara bilər. İran emissarlarının regionda fəaliyyəti ilə bağlı narahatlıqlar artıq uzun müddətdir ki, müzakirə olunur; bu narahatlıqlar təkcə dini deyil, ideoloji və milli kontekstdə də ciddi qəbul edilir.
Tarixi kontekstdə baxdıqda da qısa görünüş belədir ki, İranın coğrafi yaxınlığı keçmişdə də regionda strateji təsirlərə yol açıb — bu, təkcə müasir siyasətlə məhdudlaşmır, eyni zamanda tarixi əlaqələr də müəyyən təsir mexanizmlərini formalaşdırıb. Əlbəttə ki, tarixi nümunələr müasir tendensiyaları tam izah etməsə də, uzunmüddətli əlaqələrin bu cür xarici təsirlərə zəmin yaratdığını göstərir.
Bu durumun nəticəsi odur ki, soydaşlarımız arasında milli şüurun və türk kimliyinin gücləndirilməsi məsələsi daha diqqətli yanaşma tələb edir. Xarici ideoloji təsirlərin dini pərdə altında yayılması milli kimliyin zəifləməsinə və birlik şüurunun parçalanmasına gətirib çıxara bilər. Bu isə təkcə Borçalı üçün deyil, ümumilikdə Azərbaycan türklərinin öz milli dəyərlərinə bağlılığının qorunması üçün ciddi problemlər yarada bilər.
Bu baxımdan cavab aydın olmalıdır: milli kimlik və türkçülük ön planda olmalı, xarici ideoloji təsirlərə qarşı ayıq şüur inkişaf etdirilməlidir. Bizim üçün prioritet yalnız din deyil — dil, mədəniyyət, tarix və öz milli kimliyimizi qorumaqdır. Bu isə ideoloji manipulyasiyadan daha dərin və sistemli müdafiə tələb edir.
Əsas Məqamlar
İran Gürcüstanda dini təşkilatlar və layihələr vasitəsilə təsir dairəsi yaratmaq üçün yumşaq güc elementlərindən istifadə edir.
Bu fəaliyyətlər dini pərdədə olsa da, əslində İranın strateji maraqları üçün ideoloji təsir siyasətidir.
Bu təsir milli kimlik və türkçülük baxımından risklər yarada bilər.
Bizim prioritetimiz milli kimlik, dil və mədəni köklərimizin qorunması olmalıdır.
