Yurd anlayışı çox vaxt sadəcə torpaqla, sərhədlə, coğrafiya ilə izah olunur. Lakin Asif Ata bu anlayışı daha dərin bir fəlsəfi müstəviyə qaldırır: Yurd – müqəddəsləşən torpaq, müqəddəsləşən aqibət və müqəddəsləşən xalqın vəhdətidir. Bu baxışda Yurd artıq fiziki məkan deyil, ruhun özünü ifadə etdiyi ali varlıqdır.
Torpaq, təkbaşına götürüldükdə, sadəcə maddi substratdır. Onu müqəddəs edən onun üzərində yaşanan həyat, yaradılan mədəniyyət və formalaşan mənəvi yaddaşdır. Aqibət isə təsadüfi gedişat deyil; o, xalqın özünüdərk səviyyəsinin nəticəsidir. Xalq özünü necə dərk edirsə, aqibətini də elə qurur. Bu mənada aqibət taledən çox, şüurun formasıdır.
Xalq anlayışı da burada sadələşdirilmiş demoqrafik kütlə kimi deyil, mənəvi birlik kimi çıxış edir. Xalq – ortaq ağrıların, ortaq ümidlərin və ortaq dəyərlərin daşıyıcısıdır. Əgər bu dəyərlər itirilərsə, xalq yalnız ad olaraq qalır, mahiyyətini itirir.
Yurdçuluq fəlsəfəsi bu üç ünsürün – torpaq, aqibət və xalqın – ayrılmazlığını vurğulayır. Onlardan biri zəiflədikdə bütöv struktur da dağılır. Torpaq xalqdan ayrı düşdükdə cansızlaşır, xalq aqibətsiz qalanda istiqamətini itirir, aqibət isə mənəvi dayaqsız olduqda boş bir ehtimala çevrilir.
“Yurd göylüyü” ifadəsi bu fəlsəfənin kulminasiyasıdır. Burada torpaq artıq yer səthində qalmır, mənəvi yüksəliş qazanır. Yurd göylüyü – maddi ilə mənəvinin, tarixlə ideyanın, insanla idealın qovuşduğu məqamdır. Bu mərhələdə Yurd insanın üzərində yaşadığı bir məkan deyil, onun daxilində yaşadığı bir həqiqətə çevrilir.
Beləliklə, Yurdçuluq insanın öz torpağına münasibətini dəyişir: sahiblikdən məsuliyyətə, bağlılıqdan müqəddəslik şüuruna keçid baş verir. Bu keçid baş vermədikcə, torpaq yalnız xəritədə bir rəng olaraq qalır, ruhda isə heç bir iz buraxmır.
Yurdçuluq fəlsəfəsinin əsas nəticəsi budur: millətin böyüklüyü onun ərazisinin ölçüsü ilə deyil, o ərazini hansı ruhla yaşatması ilə müəyyən olunur. Yurdun müqəddəsliyi onun təbiətində deyil, onu yaşayan insanın mənəvi ucalığındadır.
Düzgün Atalı
