Çevikə hücumun görünən səbəbindən daha dərin olan milli kimlik məsələsi
Çevikə qarşı törədilən zorakılığa yalnız bir insanın döyülməsi kimi baxmaq kifayət deyil. Hadisənin görünən tərəfi ortadadır: bir insan ağır şəkildə döyülüb. Amma hər bir hadisənin görünən üzündən başqa, görünməyən tərəfi də olur. Bəzən insanın üzünə vurulan yumruqdan daha təhlükəlisi həmin yumruğu vurduran düşüncədir.
Çevik uzun müddətdir dini, milli və mənəvi məsələlər haqqında danışır. Onun fikirlərinin hamısını qəbul etmək məcburiyyətində deyilik. Ancaq bir həqiqəti görməməzliyə vurmaq da olmaz: o, insanları öz milli kökləri haqqında düşünməyə çağırır.
O deyir: din istəyirsinizsə, öz Təgri inancımıza baxaq. Bu fikir mübahisə doğura bilər, tənqid oluna bilər, qəbul edilə və ya rədd edilə bilər. Amma ona cavabın yolu yumruq deyil. Fikrə fikir, düşüncəyə düşüncə ilə cavab verilməlidir.
Çünki məsələ artıq bir şəxsin dini baxışından çıxıb daha böyük bir suala gəlib dayanır: Biz özümüzü nə qədər tanıyırıq?
Millət yalnız eyni ərazidə yaşayan insanların toplusu deyil. Millət yaddaşdır. Dilidir. Tarixidir. Özünüdərkidir. Öz mənəvi köklərinə münasibətidir.
Öz kökünü unutmuş insanı istənilən istiqamətə yönəltmək mümkündür. Ona hazır kimlik verə, hazır tarix danışa, hazır həqiqətlər təqdim edə bilərsən. O isə bir müddət sonra öz yaddaşını deyil, ona verilmiş yaddaşı yaşamağa başlayar.
Məhz buna görə milli şüurun oyanması çox böyük hadisədir.
İnsan öz kökünü araşdırmağa başlayanda suallar verir. “Mən kiməm?”, “Mənim tarixim haradan başlayır?”, “Mənim babalarım hansı inanclara sahib olub?”, “Mənim milli-mənəvi dünyam necə formalaşıb?”, “Niyə özümüz haqqında başqalarının yazdığı tarixlə kifayətlənməliyik?” — bu sualların hər biri insanı düşünməyə məcbur edir.
Düşünən insan isə asan idarə olunmur.
Bəlkə də məsələni məhz buradan oxumaq lazımdır.
Çevikə hücumun arxasında konkret olaraq hansı şəxslərin, hansı çevrələrin və hansı ideoloji motivlərin dayandığını hüquq-mühafizə orqanları araşdırmalıdır. Bunu sübut olmadan kiminsə üzərinə qoymaq düzgün deyil. Ancaq hadisənin yaratdığı daha böyük sualı da susdurmaq olmaz: Azərbaycanda milli düşüncənin, milli kimliyin və milli özünüdərkin güclənməsindən kimlər narahatdır?
Bu sualın cavabını axtarmaq hər bir düşünən insanın haqqıdır.
Azərbaycan xalqı öz milli kimliyini heç kimdən icazə alaraq yaşamır. Bizim dilimiz var. Tariximiz var. Dövlətçilik yaddaşımız var. Bu torpaqda əsrlərlə formalaşmış milli-mənəvi dünyamız var.
Bizə kənardan gətirilən hər bir ideyanı düşmən elan etmək də doğru deyil. Ancaq özümüzü unutduracaq hər hansı ideologiyanı müqəddəsləşdirmək də milli düşüncə deyil.
Əsl milli şüur odur ki, insan dünyaya açıq olsun, amma öz qapısını da tanısın. Başqasının mədəniyyətinə hörmət etsin, amma öz mədəniyyətinə yadlaşmasın. Başqasının inancına hörmət etsin, amma öz düşüncəsini başqasının hökmünə təslim etməsin.
Bizim problemimiz hansısa xalqla, hansısa dinlə və ya hansısa ölkənin insanları ilə deyil. Problem insanın öz iradəsini itirməsi, öz kimliyini unutması və yad düşüncənin kor-koranə daşıyıcısına çevrilməsidir.
İran məsələsinə də bu prizmadan baxmaq lazımdır. İran ərazisində milyonlarla Azərbaycan türkü yaşayır. Azərbaycanın milli kimliyinin güclənməsi, Azərbaycan türklərinin öz tarixini və milli mənsubiyyətini daha dərindən dərk etməsi, təbii ki, regionun siyasi və ideoloji reallığında mühüm məsələdir. Lakin bundan konkret olaraq Çevikə qarşı hücumun təşkilatçılarının İranla əlaqəli olduğu nəticəsini çıxarmaq üçün ayrıca fakt və sübut lazımdır.
Amma bir şeyi heç kim bizə qadağan edə bilməz: düşünmək!
Biz öz tariximizi araşdıracağıq.
Öz dilimizi qoruyacağıq.
Öz milli yaddaşımızı dirçəldəcəyik.
Öz mənəvi dəyərlərimizi yenidən düşünəcəyik.
Və bunu heç kimin xoşuna gəlib-gəlməməsinə görə etməyəcəyik.
Çevikə vurulan zərbələr bəlkə də onu qorxutmaq üçün idi. Bəlkə də ona susmaq mesajı vermək istəyirdilər. Amma bir şeyi anlamayanlar var: milli düşüncə bir insanın bədənində yaşamır ki, onu döyməklə məhv edəsən.
Fikirə yumruq vurmaq olmur.
Milli yaddaşı döymək olmur.
Tarixi qorxutmaq olmur.
İnsanların öz kimliyini axtarmaq istəyini qandallamaq olmur.
Əgər kimsə düşünürsə ki, bir neçə yumruqla milli düşüncəli insanları qorxudacaq, yanılır.
Çox yanılır.
İranın Azərbaycandakı təsirini müdafiə edənlər də, dini fanatizmi milli iradədən üstün tutanlar da, insanları qorxu ilə susdurmağa çalışanlar da bir həqiqəti bilməlidirlər:
Azərbaycan xalqı öz dövlətini qorumağı da, öz kimliyini qorumağı da bacarır.
Bu dövlət bizə göydən düşməyib. Bu dövlətin arxasında tarix var, mübarizə var, fədakarlıq var. Bu dövlət bizim dilimizdə danışır, bizim torpağımızda dayanır və bizim milli iradəmizi ifadə edir.
Ona görə də heç bir xarici ideologiya, heç bir dini-siyasi təsir, heç bir qorxutma cəhdi Azərbaycan insanının milli özünüdərkindən üstün ola bilməz.
Çevikə vurulan zərbələr bizi susdurmayacaq. Əksinə, daha çox sual doğuracaq. Daha çox insan öz kökünə baxacaq. Daha çox insan öz tarixini oxuyacaq. Daha çox insan “Mən kiməm?” sualını verəcək.
Və bəlkə də ən böyük qorxu elə budur:
İnsanların oyanması.
Çünki oyanmış insanı idarə etmək çətindir.
Milli şüuru isə yumruqla susdurmaq mümkün deyil!
Düzgün Atalı
