MİLLİ TƏMƏLİ ZƏİFLƏTMƏK – ƏRİMƏYƏ DOĞRU İRƏLİLƏMƏKDİR

“Başqasından aldığını özündə əritməlisən ki, başqasında əriməyəsən.”

Asif Ata

Bu fikir ilk baxışdan sadə görünsə də, əslində millətlərin taleyini müəyyən edən böyük bir həqiqəti ifadə edir. Tarix boyu xalqlar yalnız hərbi işğalların qurbanı olmayıblar. Bəzən bir xalqın torpağı yox, ruhu işğal olunub; sərhədləri yox, düşüncəsi zəbt edilib. Elə millətlər olub ki, dövlətləri dağılsa da yaşayıblar, çünki milli ruhlarını qoruyublar. Elə millətlər də olub ki, dövlətləri qalsa da zamanla yoxa çıxıblar, çünki mənəvi dayaqlarını itiriblər.

Müasir dünyada millətləri məhv etməyin ən təsirli yolu onların milli təməlini sarsıtmaqdır. Çünki milli təməl bir xalqın varlığının əsasıdır. Dil, tarix, mədəniyyət, mənəviyyat, xarakter, adət-ənənə və milli özünüdərk bu təməlin sütunlarıdır. Bu sütunlar möhkəm olduqda xalq ən ağır sınaqlardan keçə bilir. Zəiflədikdə isə ən kiçik təzyiq qarşısında dağılmağa başlayır.

Bu gün bəzi dairələr tərəqqini öz köklərindən uzaqlaşmaq kimi təqdim edirlər. Onlar milli dəyərlərə bağlılığı gerilik, milli kimliyi müdafiə etməyi qapalılıq, milli qüruru isə fanatizm kimi göstərməyə çalışırlar. Nəticədə insanlara belə bir təsəvvür aşılanır ki, inkişaf etmək üçün əvvəlcə özünə yadlaşmalısan. Halbuki tarix bunun tam əksini sübut edir.

Dünyanın inkişaf etmiş xalqları öz milli kimliklərini itirdikləri üçün deyil, onu qoruyub gücləndirdikləri üçün inkişaf ediblər. Onlar başqalarından öyrəniblər, amma özləri olaraq öyrəniblər. Elm alıblar, texnologiya alıblar, təcrübə alıblar, lakin milli simalarını qurban verməyiblər. Çünki biliblər ki, başqasının nailiyyətini mənimsəmək başqa şeydir, başqasına bənzəməyə çalışmaq isə tamam başqa şey.

Başqasından götürdüyünü özündə əritmək yaradıcı millətin xüsusiyyətidir. Bu zaman alınan hər yeni fikir, hər yeni təsir milli ruhun süzgəcindən keçir və ona uyğunlaşdırılır. Belə xalq öyrəndikcə zənginləşir. Ancaq alınanı kor-koranə qəbul edən xalq getdikcə öz simasını itirir. O artıq yaradan yox, təqlid edən xalq olur. Təqlid isə heç vaxt böyük mədəniyyət yaratmayıb. Təqlid yalnız asılılıq yaradıb.

Milli təməli zəiflətməyin ən təhlükəli tərəfi onun dərhal hiss olunmamasıdır. Xalq bir günün içində yox olmur. Əvvəlcə tarixə maraq azalır. Sonra dil ikinci plana keçir. Ardınca milli dəyərlər köhnəlmiş elan edilir. Daha sonra milli qürur lağ obyektinə çevrilir. Nəhayət, xalq özünə kənardan baxmağa başlayır və özünü başqalarının gözü ilə qiymətləndirir. Bu isə mənəvi müstəmləkəliyin başlanğıcıdır.

Özünü başqasının gözü ilə görən millət artıq öz taleyinin sahibi deyil. O, öz həqiqətini yaratmır, ona verilən həqiqətlə yaşayır. Öz qəhrəmanlarını yetişdirmir, ona təqdim edilən qəhrəmanlara sitayiş edir. Öz yolunu müəyyən etmir, ona göstərilən yolla gedir. Belə bir xalqın isə gələcəyi təhlükə altındadır. Çünki milli iradəsini itirən xalq gec-tez milli varlığını da itirir.

Bəşəriyyətə açılmaq zərurətdir. Ancaq bəşəriyyətə açılmaq özünü itirmək demək deyil. Əksinə, dünyaya çıxmağın yeganə şərti əvvəlcə özün olmaqdır. Öz siması olmayan xalqın dünyaya verəcəyi heç nə yoxdur. Dünyaya yalnız öz sözünü, öz ruhunu, öz mədəniyyətini gətirən millət töhfə verə bilər. Başqasının surətinə çevrilmiş xalq isə sadəcə təkrardır.

Bu səbəbdən milli təməli zəiflətmək hesabına qurulan hər cür inkişaf saxtadır. Bu, zahirdə yüksəliş, mahiyyətdə isə tənəzzüldür. Çünki millətin böyüklüyü yalnız iqtisadi göstəricilərlə ölçülmür. Millətin böyüklüyü onun özünə nə qədər sadiq qalması ilə ölçülür. Özünü itirən millət zəngin ola bilər, amma böyük ola bilməz.

Hər bir xalqın qarşısında duran əsas vəzifə dünyadan öyrənmək və eyni zamanda özünü qorumaqdır. Güclü millət qapılarını dünyaya açır, amma öz evinin bünövrəsini sökmür. O, yenilikləri qəbul edir, lakin öz ruhunu satmır. O, dəyişir, amma mahiyyətini itirmir.

Çünki tarix dəyişməyənləri deyil, özünü itirmədən dəyişməyi bacaranları yaşadır.

Və buna görə də nın xəbərdarlığı bu gün də bütün aktuallığını qoruyur:

“Milli Təməli zəiflətmək yoluyla irəliləmək – irəliləmək deyil, əriməyə doğru irəliləməkdir. Özünü qorumayan millət gələcəyini qoruya bilməz.”

“Başqasından aldığını özündə əritməlisən ki, başqasında əriməyəsən.”

Bu fikir ilk baxışdan sadə görünsə də, əslində millətlərin taleyini müəyyən edən böyük bir həqiqəti ifadə edir. Tarix boyu xalqlar yalnız hərbi işğalların qurbanı olmayıblar. Bəzən bir xalqın torpağı yox, ruhu işğal olunub; sərhədləri yox, düşüncəsi zəbt edilib. Elə millətlər olub ki, dövlətləri dağılsa da yaşayıblar, çünki milli ruhlarını qoruyublar. Elə millətlər də olub ki, dövlətləri qalsa da zamanla yoxa çıxıblar, çünki mənəvi dayaqlarını itiriblər.

Müasir dünyada millətləri məhv etməyin ən təsirli yolu onların milli təməlini sarsıtmaqdır. Çünki milli təməl bir xalqın varlığının əsasıdır. Dil, tarix, mədəniyyət, mənəviyyat, xarakter, adət-ənənə və milli özünüdərk bu təməlin sütunlarıdır. Bu sütunlar möhkəm olduqda xalq ən ağır sınaqlardan keçə bilir. Zəiflədikdə isə ən kiçik təzyiq qarşısında dağılmağa başlayır.

Bu gün bəzi dairələr tərəqqini öz köklərindən uzaqlaşmaq kimi təqdim edirlər. Onlar milli dəyərlərə bağlılığı gerilik, milli kimliyi müdafiə etməyi qapalılıq, milli qüruru isə fanatizm kimi göstərməyə çalışırlar. Nəticədə insanlara belə bir təsəvvür aşılanır ki, inkişaf etmək üçün əvvəlcə özünə yadlaşmalısan. Halbuki tarix bunun tam əksini sübut edir.

Dünyanın inkişaf etmiş xalqları öz milli kimliklərini itirdikləri üçün deyil, onu qoruyub gücləndirdikləri üçün inkişaf ediblər. Onlar başqalarından öyrəniblər, amma özləri olaraq öyrəniblər. Elm alıblar, texnologiya alıblar, təcrübə alıblar, lakin milli simalarını qurban verməyiblər. Çünki biliblər ki, başqasının nailiyyətini mənimsəmək başqa şeydir, başqasına bənzəməyə çalışmaq isə tamam başqa şey.

Başqasından götürdüyünü özündə əritmək yaradıcı millətin xüsusiyyətidir. Bu zaman alınan hər yeni fikir, hər yeni təsir milli ruhun süzgəcindən keçir və ona uyğunlaşdırılır. Belə xalq öyrəndikcə zənginləşir. Ancaq alınanı kor-koranə qəbul edən xalq getdikcə öz simasını itirir. O artıq yaradan yox, təqlid edən xalq olur. Təqlid isə heç vaxt böyük mədəniyyət yaratmayıb. Təqlid yalnız asılılıq yaradıb.

Milli təməli zəiflətməyin ən təhlükəli tərəfi onun dərhal hiss olunmamasıdır. Xalq bir günün içində yox olmur. Əvvəlcə tarixə maraq azalır. Sonra dil ikinci plana keçir. Ardınca milli dəyərlər köhnəlmiş elan edilir. Daha sonra milli qürur lağ obyektinə çevrilir. Nəhayət, xalq özünə kənardan baxmağa başlayır və özünü başqalarının gözü ilə qiymətləndirir. Bu isə mənəvi müstəmləkəliyin başlanğıcıdır.

Özünü başqasının gözü ilə görən millət artıq öz taleyinin sahibi deyil. O, öz həqiqətini yaratmır, ona verilən həqiqətlə yaşayır. Öz qəhrəmanlarını yetişdirmir, ona təqdim edilən qəhrəmanlara sitayiş edir. Öz yolunu müəyyən etmir, ona göstərilən yolla gedir. Belə bir xalqın isə gələcəyi təhlükə altındadır. Çünki milli iradəsini itirən xalq gec-tez milli varlığını da itirir.

Bəşəriyyətə açılmaq zərurətdir. Ancaq bəşəriyyətə açılmaq özünü itirmək demək deyil. Əksinə, dünyaya çıxmağın yeganə şərti əvvəlcə özün olmaqdır. Öz siması olmayan xalqın dünyaya verəcəyi heç nə yoxdur. Dünyaya yalnız öz sözünü, öz ruhunu, öz mədəniyyətini gətirən millət töhfə verə bilər. Başqasının surətinə çevrilmiş xalq isə sadəcə təkrardır.

Bu səbəbdən milli təməli zəiflətmək hesabına qurulan hər cür inkişaf saxtadır. Bu, zahirdə yüksəliş, mahiyyətdə isə tənəzzüldür. Çünki millətin böyüklüyü yalnız iqtisadi göstəricilərlə ölçülmür. Millətin böyüklüyü onun özünə nə qədər sadiq qalması ilə ölçülür. Özünü itirən millət zəngin ola bilər, amma böyük ola bilməz.

Hər bir xalqın qarşısında duran əsas vəzifə dünyadan öyrənmək və eyni zamanda özünü qorumaqdır. Güclü millət qapılarını dünyaya açır, amma öz evinin bünövrəsini sökmür. O, yenilikləri qəbul edir, lakin öz ruhunu satmır. O, dəyişir, amma mahiyyətini itirmir.

Çünki tarix dəyişməyənləri deyil, özünü itirmədən dəyişməyi bacaranları yaşadır.

Və buna görə də nın xəbərdarlığı bu gün də bütün aktuallığını qoruyur:

“Milli Təməli zəiflətmək yoluyla irəliləmək – irəliləmək deyil, əriməyə doğru irəliləməkdir. Özünü qorumayan millət gələcəyini qoruya bilməz.”

“Başqasından aldığını özündə əritməlisən ki, başqasında əriməyəsən.”

Asif Ata

Bu fikir ilk baxışdan sadə görünsə də, əslində millətlərin taleyini müəyyən edən böyük bir həqiqəti ifadə edir. Tarix boyu xalqlar yalnız hərbi işğalların qurbanı olmayıblar. Bəzən bir xalqın torpağı yox, ruhu işğal olunub; sərhədləri yox, düşüncəsi zəbt edilib. Elə millətlər olub ki, dövlətləri dağılsa da yaşayıblar, çünki milli ruhlarını qoruyublar. Elə millətlər də olub ki, dövlətləri qalsa da zamanla yoxa çıxıblar, çünki mənəvi dayaqlarını itiriblər.

Müasir dünyada millətləri məhv etməyin ən təsirli yolu onların milli təməlini sarsıtmaqdır. Çünki milli təməl bir xalqın varlığının əsasıdır. Dil, tarix, mədəniyyət, mənəviyyat, xarakter, adət-ənənə və milli özünüdərk bu təməlin sütunlarıdır. Bu sütunlar möhkəm olduqda xalq ən ağır sınaqlardan keçə bilir. Zəiflədikdə isə ən kiçik təzyiq qarşısında dağılmağa başlayır.

Bu gün bəzi dairələr tərəqqini öz köklərindən uzaqlaşmaq kimi təqdim edirlər. Onlar milli dəyərlərə bağlılığı gerilik, milli kimliyi müdafiə etməyi qapalılıq, milli qüruru isə fanatizm kimi göstərməyə çalışırlar. Nəticədə insanlara belə bir təsəvvür aşılanır ki, inkişaf etmək üçün əvvəlcə özünə yadlaşmalısan. Halbuki tarix bunun tam əksini sübut edir.

Dünyanın inkişaf etmiş xalqları öz milli kimliklərini itirdikləri üçün deyil, onu qoruyub gücləndirdikləri üçün inkişaf ediblər. Onlar başqalarından öyrəniblər, amma özləri olaraq öyrəniblər. Elm alıblar, texnologiya alıblar, təcrübə alıblar, lakin milli simalarını qurban verməyiblər. Çünki biliblər ki, başqasının nailiyyətini mənimsəmək başqa şeydir, başqasına bənzəməyə çalışmaq isə tamam başqa şey.

Başqasından götürdüyünü özündə əritmək yaradıcı millətin xüsusiyyətidir. Bu zaman alınan hər yeni fikir, hər yeni təsir milli ruhun süzgəcindən keçir və ona uyğunlaşdırılır. Belə xalq öyrəndikcə zənginləşir. Ancaq alınanı kor-koranə qəbul edən xalq getdikcə öz simasını itirir. O artıq yaradan yox, təqlid edən xalq olur. Təqlid isə heç vaxt böyük mədəniyyət yaratmayıb. Təqlid yalnız asılılıq yaradıb.

Milli təməli zəiflətməyin ən təhlükəli tərəfi onun dərhal hiss olunmamasıdır. Xalq bir günün içində yox olmur. Əvvəlcə tarixə maraq azalır. Sonra dil ikinci plana keçir. Ardınca milli dəyərlər köhnəlmiş elan edilir. Daha sonra milli qürur lağ obyektinə çevrilir. Nəhayət, xalq özünə kənardan baxmağa başlayır və özünü başqalarının gözü ilə qiymətləndirir. Bu isə mənəvi müstəmləkəliyin başlanğıcıdır.

Özünü başqasının gözü ilə görən millət artıq öz taleyinin sahibi deyil. O, öz həqiqətini yaratmır, ona verilən həqiqətlə yaşayır. Öz qəhrəmanlarını yetişdirmir, ona təqdim edilən qəhrəmanlara sitayiş edir. Öz yolunu müəyyən etmir, ona göstərilən yolla gedir. Belə bir xalqın isə gələcəyi təhlükə altındadır. Çünki milli iradəsini itirən xalq gec-tez milli varlığını da itirir.

Bəşəriyyətə açılmaq zərurətdir. Ancaq bəşəriyyətə açılmaq özünü itirmək demək deyil. Əksinə, dünyaya çıxmağın yeganə şərti əvvəlcə özün olmaqdır. Öz siması olmayan xalqın dünyaya verəcəyi heç nə yoxdur. Dünyaya yalnız öz sözünü, öz ruhunu, öz mədəniyyətini gətirən millət töhfə verə bilər. Başqasının surətinə çevrilmiş xalq isə sadəcə təkrardır.

Bu səbəbdən milli təməli zəiflətmək hesabına qurulan hər cür inkişaf saxtadır. Bu, zahirdə yüksəliş, mahiyyətdə isə tənəzzüldür. Çünki millətin böyüklüyü yalnız iqtisadi göstəricilərlə ölçülmür. Millətin böyüklüyü onun özünə nə qədər sadiq qalması ilə ölçülür. Özünü itirən millət zəngin ola bilər, amma böyük ola bilməz.

Hər bir xalqın qarşısında duran əsas vəzifə dünyadan öyrənmək və eyni zamanda özünü qorumaqdır. Güclü millət qapılarını dünyaya açır, amma öz evinin bünövrəsini sökmür. O, yenilikləri qəbul edir, lakin öz ruhunu satmır. O, dəyişir, amma mahiyyətini itirmir.

Çünki tarix dəyişməyənləri deyil, özünü itirmədən dəyişməyi bacaranları yaşadır.

Və buna görə də nın xəbərdarlığı bu gün də bütün aktuallığını qoruyur:

“Milli Təməli zəiflətmək yoluyla irəliləmək – irəliləmək deyil, əriməyə doğru irəliləməkdir. Özünü qorumayan millət gələcəyini qoruya bilməz.”

Düzgün Atalı