Millətin yolunu yalnız xarici düşmənlər kəsmir. Bəzən bir xalqı içəridən çökdürən, onu zəiflədən və iradəsini sındıran görünməz bəla olur. O bəlanın adı isə şəhvət və hərislikdir. Tarix boyu bir çox xalqlar qılıncla deyil, məhz nəfsin qarşısında diz çökdükləri üçün məhv oldular. Çünki nəfs əsarətinə düşən insan artıq böyük amal uğrunda yaşaya bilmir; onun düşüncəsi kiçilir, ruhu zəifləyir, iradəsi sınır.
Təəssüf doğuran məqam budur ki, ərəbçiliyə qarşı çıxdığını deyənlərin bir hissəsi belə, ərəb zehniyyətinin ən təhlükəli tərəflərindən xilas ola bilməyib. Onlar yalnız adlara və simvollara qarşı çıxırlar, amma ruhlarına hopmuş şəhvətpərəstlikdən, hərislikdən və nəfs düşkünlüyündən qurtula bilmirlər. Halbuki milləti məhv edən təkcə yad dil və yad ideologiya deyil — milləti çökdürən, onun daxilində yayılan mənəvi çürümədir.
Şəhvət insanın baxışını kor edir. Hərislik isə vicdanı susdurur. Bu iki zəhər birləşəndə xalqın içində xarakter aşınır, ləyaqət zəifləyir, böyük məqsədlər yerini şəxsi ehtiraslara verir. Elə buna görə də bu gün insanlar bir amal uğrunda uzun müddət bir yerdə dayana bilmirlər. Beş kişi bir araya gəlir, amma ortaq ruh yaranmır. Çünki nəfs birliyi dağıdır, şəxsi maraqlar milli marağın üstünə çıxır. Halbuki milləti ayaqda saxlayan yalnız say çoxluğu deyil — onu ayaqda saxlayan iradə, xarakter və mənəvi bütövlükdür.
Asif Ata haqlı olaraq deyirdi: “Azərbaycanı yenidən şumlamaq, yenidən tumlamaq, yenidən becərmək lazımdır.” Bu fikir sadəcə kənd təsərrüfatı bənzətməsi deyil; bu, millətin ruhuna yönəlmiş dərin çağırışdır. Çünki alaq basmış torpaq məhsul vermədiyi kimi, nəfsin və hərisliyin bürüdüyü ruh da böyük gələcək yarada bilməz. Əvvəlcə ruh təmizlənməlidir, sonra fikir yüksəlməlidir, daha sonra millət dirçəlməlidir.
Bu gün bizim ən böyük ehtiyacımız mənəvi dirçəlişdir. Millətin kişisi yenidən iradəli olmalıdır. Şəxsi ehtirasların deyil, milli məsuliyyətin daşıyıcısına çevrilməlidir. Çünki nəfsinə məğlub olan insan vətən uğrunda sona qədər dayana bilməz. Rahatlığa alışmış ruh mübarizə yükünü çəkə bilməz. Xarakter zəifləyəndə isə millətin müqavimət gücü də zəifləyir.
Unutmayaq: bir xalq əvvəlcə daxilində məğlub olur, sonra xaricdə. İçəridə çürüyən milləti heç bir şüar, heç bir hay-küy xilas edə bilməz. Ona görə də ruhumuzu oyatmalı, iradəmizi yenidən polad kimi bərkitməliyik. Şəhvətə və hərisliyə qarşı savaş yalnız fərdi əxlaq məsələsi deyil — bu, milli varlıq məsələsidir.
Qalx, millət!
Nəfsin əsiri olan yox, iradənin sahibi olan xalq ol!
Ruhunu qoru ki, gələcəyini də qoruya biləsən!Düzgün Atalı
